پنج شنبه - 2017 نوامبر 23 - 5 ربيع الاول 1439 - 2 آذر 1396
Delicious facebook Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 98725
تاریخ انتشار : 7 اردیبهشت 1395 10:42
تعداد مشاهدات : 688

مدرسه علمیه بقیه الله الاعظم ( عج ) نسیم شهر

آثار موسیقی حرام بر روح و روان از دیدگاه روانشناسی اسلامی ، مدرسه علمیه بقیه الله الاعظم ( عج ) نسیم شهر

واقعيت اين است كه اظهار نظر در مورد موسيقي، كار هر كسي نيست و بايد به متخصص آن در اين باب رجوع كرد. از گفتار بزرگان اين مساله به دست مي آيد كه به دليل آرامش كاذب و زود گذري كه موسيقي حرام براي افراد دارد، موجب گرايش آن ها به سمت موسيقي حرام شده است ولي آثار و عوارض موسيقي حرام بر روح و روان انسان بسيار مخرب است و در سقوط انسان بسيار تاثير مي گذارد. موسيقي حرام باعث دور شدن از معنويات و واقعيت ها مي شود و باعث سستي در اعتقادات است و انسان را به طرف گناه مي كشاند. موسيقي حرام انسان را در يك عالم گنگ فرو مي برد و عقل و تفكر را از او گرفته و انسان را از حالت تعادل خارج و به مستي و ديوانگي دچار مي سازد. بنابراين موسيقي حرام از گناهان كبيره شمرده مي شود و بايد از آن دوري گزينيم.
آثار موسیقی حرام بر روح و روان از دیدگاه روانشناسی اسلامی

پژوهشگر : زهرا محمد زاده

چكيده:

در اين مقاله كه عنوان آن " آثار موسيقي حرام بر روح و روان" مي باشد، سعي شده از ديدگاه روانشناسي اسلامي تحقيق مختصري انجام گيرد . در جامعه كنوني تشخيص مرز ميان موسيقي حلال و حرام بسيار مهم است و گرايش افراد جامعه به سمت موسيقي باعث شده تا به بررسي موسيقي حرام و تاثيرات آن بر روح و روان ،  پرداخته شود . در اين تحقيق ابتدا به تعريف مفاهيم موسيقي ،حرام ، روح ، روان، اهميت سلامت روان پرداخته مي شود و در ادامه مطالبي در مورد ويژگي ها و آثار روحي، رواني موسيقي حرام از ديدگاه قرآن و روايات و از منظر روانشناسي بيان شده است. در اين زمينه تحقيقات زيادي انجام گرفته كه هركدام به صورت هاي مختلفي به موضوع موسيقي و اثرات آن پرداخته اند و سعي شده با مطالعه ي فراوان، مقاله اي توصيفي به روش كتابخانه اي و به صورت منسجم تدوين گردد.

واقعيت اين است كه موسيقي حرام آثار بسيار مخربي بر روح و روان دارد و در سقوط انسان بسيار موثر است و بايد از آن دوري گزینیم.

واژگان كليدي: غنا، موسيقي، حرام، لهو، لهب، تاثير، روح، روان.

 مقدمه:

آنچه در اين نوشتار آورده شده است، پژوهشی پيرامون آثار موسيقي حرام بر روح و روان مي باشد كه وابسته به علوم مختلفي است. آنچه در اين مقاله مد نظر بوده، نگاه به موسيقي حرام از جنبه ي روانشناسي اسلامي است.

موسيقي نواختن آلات غنا است كه اگر به نحو معمول در مجلس لهو و گناه باشد، هم بر نوازنده و هم بر شنونده حرام است و اگر به نحو نباشد في نفسه جايز است و اشكال ندارد و موسيقي حرام، آهنگ هاي محرك شهوات و متناسب مجالس فسق و فجور است.

از آنجايي كه در جامعه كنوني تشخيص مرز ميان موسيقي حلال و حرام مبهم بوده و گرايش افراد جامعه به خصوص جوانان به سمت موسيقي زياد است، براي جلوگيري از انحرافات و تخريب هاي فكري، سعي شده به بررسي اين موضوع پرداخته شود.

بحث موسيقي از جمله مباحثي است كه داراي قدمت زيادي است و در عين حال از مباحث روز بوده وگویا جزء لاینفک زندگی ما شده است و بالتبع سوالات زيادي پيرامون آن مطرح شده است. از آن جايي كه بيشتر افراد جامعه، تمايل خاصي به سمت موسيقي حرام دارند که باعث غوطه ور شدن آنها در انديشه هاي باطل مي گردد، اين امر ضرورت بخش و كاوش دقيق و گسترده را مي طلبد.

هدف از اين تحقيق، شناساندن آثار مخرب موسيقي حرام است كه افراد حامعه را به دام گناه و شهوتراني مي كشاند كه با آگاهي دادن به آن ها مي توان افراد جامعه را در مسير الهي و صراط مستقيم ياري ساخت.در اين زمينه تحقيقات زيادي انجام گرفته كه هر كدام به صورت هاي مختلفي به صورت پراكنده و مبهم به موضوع موسيقي و اثرات آن پرداخته اند كه سعي شده با مطالعه ي فراوان و گردش در سايت هاي معتبرمقاله ي توصيفي، به روش كتابخانه اي و به صورت منسجم تدوين گردد.

در اين تحقيق ابتدا به تعاريف مفاهيم موسيقي، حرام، موسيقي حرام، روح و روان، سلامت روان و اهميت سلامت روان پرداخته مي شود و در ادامه نيز مطالبي در مورد حرمت غنا، ويژگي هاي موسيقي حرام، آثار روحي و رواني موسيقي حرام، غنا از ديدگاه آيات قرآن و روايات اهل بيت عليهم السلام و نظر دانشمندان روانشناسي درباره ي اثرات مضر موسيقي حرام بر روان بيان شده است كه اميد است مورد استفاده و جلب توجه خوانندگان گرامي واقع گردد.

 تعاریف لغوی و اصطلاحی :

تعریف لغوی موسیقی :

موسیقی یک واژه یونانی است و عبارت است از : 1) فن آواز خواندن و نواختن ساز 2) آهنگی که موجد حزن یا نشاط و محرک احساسات باشد. 1

موسیقی دو فن است: فن اول از او ملایمت نغمات معلوم شود وآن را فن الحان گویند، از فن دوم اوزان ازمنه معلوم گرددوآن را فن ایقاع خوانند. 2

 

تعریف اصطلاحی موسیقی :

 در تعریف اصطلاحی موسیقی گفته شده : « اصوات و آهنگ هایی که انسان را در عالمی که برای وی قابل توصیف نیست ، سیر می دهد و چنان بر اعصاب آدمی مسلط می شود که گاهی می خنداند ، گاهی می گریاند ، گاهی اعضاء و جوارح انسان را بدون اختیار به حرکت در می آورد ، و زمانی تهییج عشق و شهوت می کند و آدمی را برده و غلام خود ساخته و بر اعصاب ، فکر،عقل و روانش فرمان روایی می کند. »3

 

تعریف لغوی و اصطلاحی حرام :

حرام در لغت به ناممکن شدن کار و ممتنع دانستن آن ودر اصطلاح به کار ناروا و ناشایست ، گفته می شود ، کاری که ازطرف خدا و پیغمبر ، ممنوع و منهی عنه باشد. 4

 

تعریف اصطلاحی موسیقی حرام :

موسیقی حرام ، موسیقی مطرب یا غناء است و غناء عبارت است : صدای انسان در صورتی که با ترجیع و طرب همراه بوده و مناسب مجالس لهو و گناه باشد که خواندن به این صورت و گوش دادن به آن حرام است .و هم چنین غناء آوازی است که در آن صدا را در گلو می گردانند که به زبان عرفی چهچه می گویند و طرب انگیزومناسب لهو و لعب هم باشد که این حرام است . 5

 

تعریف لغوی روح و روان :

روح در لغت به معنای جان ، روان وخود می باشد. 6

روان در لغت به معنای جان ، روح ، روح انسانی ونفس ناطقه می باشد. 7

تعریف اصطلاحی روح :

روح در اصطلاح همان خود تو و حقیقت تو می باشد ، همان چیزی که از هر چیز بر تو پنهان تر و تو به آن نا آگاه تری!روح تو، همان بعد ویژه انسانی است که منسوب و مضاف به خداوند است . 8

 

تعریف اصطلاحی سلامت روان :

سلامت روانی به سلامت یا تعادل یا نرمالیته (بهنجاری) درذهن ،روان و رفتار گفته می شود ؛ همین طور، بهنجاری در احساس ، ادراک ، تفکر ، قضاوت ، هیجان ، حافظه ، گفتارو روابط بین فردی . روشن است که ضرورت این بهنجاری، نبود بیماری روانی است و پیامدو همراه آن ، رشد ، شکوفایی ، محبت ، سازگاری و تعالی است .(9) همچنین سلامت یا بهداشت روانی از نظر اسلام عبارت است از : بهره مندی فرد از وضعیت مطلوب جسمانی ، روانی ، اجتماعی و معنوی به گونه ای که برای او امکانی فراهم سازد تا بتواند به یک زندگی خلاق ، رضایت بخش و سعادتمند دست یابد . 10

از آنجایی که زندگی انسان با تعارض ها و ناکامی های زیادی مواجه می باشد ، بررسی میزان حفظ و کنترل انسانها در شرایط حساس وبحرانی میتواند میزان سلامت و بهداشت روانی افراد را به دست آورد . پس می توان گفت عنصر مهم بهداشت روانی ، قدرت و توانایی فرد در برابر مشکلات با حفظ رفتار بهنجار و حل تعارض ها و ناکامی های اجتناب ناپذیر زندگی می باشد. به گونه ای که فشار این عوامل او را از حالت تعادل در رفتار و فکر خارج نماید. هرچه توانایی انسان دراین زمینه بیشتر باشد به طور طبیعی از نظر روانی دارای سلامت و صحت بیشتری می باشد . 11

بهداشت روانی اگرچه به عنوان یک رشته علمی از غرب و عمدتاً با تلاش های روانشناسان شروع شد و توسعه و تحول یافت ، ولی متون مقدس ادیان الهی خصوصاً آیات قرآن و کلمات اولیای دین اسلام نشان می دهد که مفاهیم سلامت روانی به نحو کاملتری در آموزه های دینی ماوجود دارد . از این منظر ، مباحث مربوط به اخلاق و تربیت ، بخش مهمی از بهداشت روانی را تشکیل می دهد . تاثیر این مباحث در بهداشت روانی انسان چنان با اهمیت و حیاتی است که خداوند آن را مهمترین هدف بعثت انبیاء قرار داده است . 12

 

فلسفه حرمت موسیقی حرام :

ازمجموع آیات و روایاتی که در مورد موسیقی بیان شده ، استفاده می شود که شیطان اولین کسی است که موسیقی را ایجاد کرد و مدیریت مجالس رقص بر عهده او است و طبق اظهار نظر خودش ، اوست که به مجالس رونق می بخشد تا به وسیله این دو ، مردم را از یاد حضرت حق تعالی غافل سازد و به طرف گناهان بکشاند .

اگر موسیقی به عنوان جزء زندگی روزمره مردم رایج شود و از موسیقی با این همه مفاسدش به عنوان یک ابزار سرگرمی و تفریح استفاده شود ، این موضوع سبب می شود که چنین مردمی به طرف لهو و لهب و روابط نامشروع و شیوع سایر گناهان پیش بروند و در نتیجه چنین جامعه ای از یاد و نام خدای بزرگ دور خواهد ماند و اعتقادشان سست خواهد شد . واگر مردم چنین خصلتی پیدا کنند ، جنایاتی از قبیل زنا ، لواط ، قتل و ... زیاد می شودو به دنبال آن هزاران امراض روحی و روانی به وجود می آید. 13

بنابراین موسیقی کار پلیدی است که برای انسان خطر ناک و او را از خود بیگانه می کند و عقل و تفکر را از او می گیرد  و روح ، عقل ، شعور و احساسات اورا به دست موسیقی نواز مسخره کرده ، و یک نوع مستی واز خود بیگانگی در او ایجاد می کند و در راه های مختلف، که هر یک ، نوع موسیقی برای آن ساخته شده ، تحریک نموده  و به عوالم وهمی وخیایی پوچ و بی مغز او را سوق می دهد و از رابطه با جهان هستی اورا جدا می کند .

دلیل اصلی که برای حرمت موسیقی در منابع اسلامی ذکر شده ، مسئله لهو و لعب است . با نظر به این علت،کاملاً روشن می شود که اسلام می خواهد انسان، خودرا در مقابل هیجانات، پا در هوا نبازد و آمادگی واقعی خود را از دست ندهد ، تا بتواند اختیار خود را اختیاراً سلب نکند . 14

 

ویژگی های موسیقی حرام :

در مورد موسیقی دو حرف وجود دارد : یکی اینکه ببینیم اساساً مشخصه های موسیقی حلال وحرام چیست و دیگراین که بیاییم در مصداق ، مرزهایی را مشخص کنیم تا جوانان بدانند که این یکی حرام و این یکی حلال است .

موسیقی حرام مشخصه های کلی ای دارد که عبارت است از :

 موسیقی ای که انسان را به بیکارگی و ابتذال و بی حالی و واخوردگی از واقعیت های زندگی و امثال اینها بکشاند ، موسیقی حرام است . موسیقی چنان چه انسان را از معنویت ، از خدا و ذکر او غافل کند حرام است. موسیقی ای که انسان را به گناه و شهوت رانی تشویق کند ، حرام است ؛ ازنظر اسلام ،این است .

بنابراین ، آن چیزی که شاخص حرمت موسیقی است این است : ممکن است موسیقی به اصطلاح فقهی اش - موسیقی لهوی باشد . «لهو» یعنی غفلت ، دور شدن از ذکر خدا ، دور شدن از معنویت ، دور شدن از واقعیت های زندگی ،دور شدن از کار و تلاش و فرو غلتیدن در ابتذال و بی بندو باری . این موسیقی حرام است .که  اگر هم با کیفیت اجرا و با کلام،حاصل شود ؛ فرقی نمی کند. مرز موسیقی حرام و حلال ، عبارت از ایرانی بودن ، سنتی بودن ، قدیمی بودن ، کلاسیک بودن ، غربی بودن یا شرقی بودن نیست ؛ مرز آن چیزی است که من عرض کردم. 15

از دیگر نشانه های موسیقی حرام ، خروج از تعادل و توازن روحی و حتی جسمی است . چون موسیقی های حرام حتی جسم بی اراده را به حرکت وادار می کند . از دیگر نشانه ها ، ابتذال در محتوی (شعر) و فرم آن است و نشانه ی دیگر که کار را بسیار آسان می کند مطابق بودن نوع موسیقی با مجالس فساد و خوش گذرانی است که در اصطلاح فقهی لهو و لعب نامیده می شود . 16

اثرات موسیقی حرام بر روح روان

روح انسان مهم ترین جنبه وجودی انسان است ، لذا هر آن چه که بر آن اثر بگذارد می تواند در کمال و سقوطش ، موثر باشد. از این جا اهمیت اثر موسیقی حرام بر روح و روان انسان مشخص می شود .

ما در اینجا مهمترین آثار موسیقی بر روح  را بررسی می کنیم .

 

اثرات معنوی و روحی موسیقی حرام : 

 

1)             گمراهی و غفلت از خدا

 از بزرگ ترین آثاری که برای موسیقی ذکر شده است دور شدن از یاد و ذکر خداست . قرآن در سوره لقمان یکی از عوامل گمراهی و ضلالت را «لهوالحدیث» دانسته است . که لهوالحدیث در قرآن غنا است .

« ومِنَ النّاسِ مَنْ یَشْتَری لَهْوَ الحَدِیثِ لِیُضِلِّ عَنْ سبیلِ اللّهِ ... ؛ وبعضی از مردم هستند که سخنان بیهوده خریداری می کنند تا مردم را از روی جهل و نادانی از راه خداوند گمراه کنند ... »17

شنیدن غنا و موسیقی آنچنان اراده انسان را سست و غریزه جنسی فرد را تحریک می کند که شخص را از یاد خدا و قیامت باز می دارد ، لذا از عوامل گمراهی به حساب می آید .

 

 

2)             گرایش به فساد

غنا وآواز مطرب و لهوی ، انسان را به سوی شهوت و فساد اخلاقی می کشاند و از راه های پرهیز کاری باز می دارد . مجالس غنا و موسیقی ، معمولا جزء مراکز مفاسد گوناگون است و این خود دلیل روشنی است بر این که موسیقی در گرایش به فساد نقش موثری دارد . در حدیثی از نبی اکرم صلی الله علیه و آله آمده است :

« الغناءُ رُقْیَهُ الزِّنا ؛ غنا وموسیقی کاری است که انسان را به زنا می کشاند »18

 

3)             سبب نفاق :

از دیگر آثار شوم و تلخ موسیقی و غنا این است که صفت نفاق و دوروی را در میان انسان ها ایجاد می کند .

امام صادق علیه السلام فرمود :

« ضَرْبُ الْعِیدانِ یُنْبِتُ النِّفاقَ فِی القَلْبِ کَما یُنْبِتُ الْماءُ الخُضْرَهَ ؛ نواختن موسیقی نفاق رادر دل می رویاند همان طوری که آب سبزه را می رویاند .» 19

 

4)             از بین رفتن غیرت :

گوش دادن به موسیقی تدریجاً موجبات بی غیرتی و بی تعصبی نسبت به مسائل ناموسی را در شنونده ایجاد می کند .

 

امام صادق علیه السلام فرمود :

« اِنَّ الشّیْطانِ یَقُالُ لَهُ : اَلْقَفَنْدَرُ اِذا ضُرِبَ فی مَنْزِلِ رَجُلٍ اَربْعیینَ یَومْاً بِالبَرْبَطَ و دَخَلَ عَلَیْهِ الرِجّالُ وَضَعَ ذلک الشّیْطانُ کُلَّ عُضْوٍعلی مِثْلِهِ مِن صاحِبِ الْبَیْتِ ثُمَّ نَفَخَ فَلایُغارُ بَعْدَ ها حَقّی تُؤتِی نِساءَهُ فلا یُغارُ ؛ به شیطان قفندر (بد قیافه ) گفته می شود زمانی که در خانه کسی چهل روز آلات موسیقی بنوازند و مردان دیگر به آن منزل وارد بشوند ، شیطانی به نام قفندر بر روی بدن صاحب منزل چنان می نشیند که هر عضوی روی عضو مثل خود قرار می گیرد و نفس بر بدن صاحب منزل می دهد که دیگر غیرت از او سلب می شود به طوری که اگر به ناموسش تجاوز نمایند غیرتش به جوشش و حرکت در نمی آید و اهمیت نمی دهد .» 20

 

5)             کفران نعمت :

کسی که به موسیقی گوش فرا می دهد در واقع کفران نعمت می کند .

حضرت صادق علیه السلام می فرماید :

 « مِن اَنْعم علیه بِنعمتهِ فجاء عند تِلک النِعّمة بِمزمار فقد کفرها ؛ کسی که نعمت خدای را در       موسیقی و امثال آن صرف کند در واقع کفران نعمت کرده است . »21

 

6)             عامل بی حیایی :

در حدیثی از پیامبر صلی الله علیه واله آمده است :

« ... ایاّکَمُ و الْغِناءَ فَاِنَّه یُنْقُض الحَیاءَ و ... ؛ از غنا و موسیقی دوری کنید زیرا موسیقی حیا را از بین مس برد و سبب زیاد شدن غریزه جنسی می شود . »22

7)             ایمن نبودن از نزول مصیبت :

امام صادق علیه السلام می  فرماید :

         « خانه ای که در آن غنا خوانده شود از مصیبت و اندوه در امان نیست . »23

 

8)             مستجاب نشدن دعا :

   امام صادق علیه السلام فرمود :

« بَیْتُ الغِناءِ لا تُوءْ مِنُ فیهِ الفََجیعَةَ ولا تُجابَ فیهِ الدَّعْوَةُ ولایَدْخُلُهُ المَلَکُ ؛ خانه ای که در آن غنا باشد از مرگ و مصیبت دردناک ایمن نیست و دعا در آن به اجابت نمی رسد و فرشتگان وارد آن نمی شود . »24

 

9)             رفتن خیر و برکت :

حضرت محمد صلی الله علیه واله فرمود :

«لا تَدْخُلُ المَلائکِةَ خَمْرٌ اَوْ طُنْبوُرٌ اَوْ نَرْدٌ ، ولاتُسْتَجابُ دُعاوُهُم ، و تُرْفَعُ عَنْهُمُ الْبَرَکَةُ ؛ فرشتگان برخانه ای که شراب و وسایل موسیقی و قمار در آن باشد وارد نمی شوند. و دعای اهل خانه مستجاب نمی گردد . خیر و برکت هم ازآنجا می رود . »25

 

 

 

مضرات موسیقی حرام بر روان :

 

 بر اساس نظر بسیاری از روانشناسان موسیقی ، احساسات بشر را در مسیر غیرطبیعی و غیر عادی توسعه می دهد و انسان را در یک عالم ناخود آگاهی کامل فو می برد و قوه خیال بافی غیرطبیعی وغیر واقعی را در انسان زیاد می کند .موسیقی سبب لذت نیست بلکه فقط قوه ی خیال را تحریک می کند و انسان از آن خیال های خود لذت می برد . به خاطر آن که اگر چند نفر حتی یک نوع موسیقی گوش دهند ؛ لذتی که این ها از موسیقی می برند یک جور نیست و آن تخیلاتی که در آن فرو می روند یک شکل نیست ، بلکه هر کس یک نوع لذتی می برد و در یک عالم خیالی سیر می کند ، لذا می گویند اکثر بیماری های روانی از همین جا شروع می شود که انسان در یک عالم گنگ فرو می رود که خود نمی تواند تعریف نماید . 26

 

مضرات موسیقی حرام از دیدگاه روانشناسان :

 

1)             جنون و دیوانگی :

 

در اثر فشار شدیدی که ارتعاشات و تحریکات خارجی موسیقی بر اعصاب وارد می کند ، قدرت اندیشه و فکر از انسان می گیرد زیرا قوه ی اندیشه انسان در بین ارتعاشات موسیقی زندانی می گردد و به تدریج منجربه اغتشاشات فکری و نگرانی های روحی می شود تا جایی که موسیقی نیروی خرد را فلج می کند و آثار جنون برای چنین افرادی پیش می آید . 27

 

2)             راکد کننده فکر :

موسیقی در راکد ساختن و تاریک کردن فکر شنونده و ساقط نمودن مغز او قدرت و تاثیر عجیبی دارد .

شنونده هر چند یک فرد هوشمند و فکور باشد ، نواهای موسیقی چنان تحت تاثیرش قرار می دهد ، که درآن حال شاید یک مطلب ساده را هم نتواند بر محیط فکر و اندیشه اش نزدیک گرداند و نتیجه بگیرد ، چنان که این موضوع ، در خارج ،کاملاً به طور محسوس واضح و روشن است .28

 

3)              از بین برنده ی عواطف انسانیت :

موسیقی عواطف نیک انسانیت را از بین می برد . انسانی که دارای عاطفه خوب و نفسی پاک بوده است ، مداومت بر شنیدن نواهای موسیقی چنان خونسرد و بی عاطفه و دل سختش می سازد ، که بر هیچ موضوع رقت آور و دلخراش متاثرنمی شودو کمترین هیجانی در خود احساس نمی کند.29

 

4)             افسردگی و خمودی :

یکی از اثرات موسیقی ایجاد حالت افسردگی و خمودی است . کسی که به موسیقی دل باخت و علاقه مفرط به این عمل پیدا کرد ، به تدریج یک نوع حالت سستی ورخوت در وی پدید می آید که علاقه او نسبت به انجام کارهای خود و دیگران کم می شود ، چنین فردی در دنیا زندگی می کند اما مثل اینکه از راه و رسم زندگی به دور است .

رغبت او نسبت به ضروریات زندگی کم و گاهی اتفاق می افتد که به همه چیز پشت پا می زند . به هر اندازه که موسیقی براعصاب او مسلط شود ، به همان اندازه روح کاهلی و افسردگی و خمودی بر او مستولی خواهد شد .30

 

5)             ضعف اعصاب :

موسیقی یکی از عوامل بسیار حساس و موثری در ایجاد نوراستنی (ضعف اعصاب ) و اختلالات عصبی است .

از بین رفتن تعادل بدن که منوط به مختل شدن تعادل و توازن بین دو سیستم اعصاب سمپاتیک و پارا سمپاتیک است که منجر به پدید آمدن ضعف اعصاب می شود . 31

شورای ملی تحقیقات کانادا هم نتایجی از تحقیقات خود اعلام کرده که قابل توجه است :

صدای موسیقی هر قدر هم که ضعیف باشد ،آشفتگی فوق العاده شدیدی درکارمغز ایجاد می کند. 32

 

6)             قساوت قلب :

یکی از اثرات شوم موسیقی بر روان انسان ها ، پدید آوردن بیمار ی قساوت قلب در انسان می باشد . مؤید این کلام ، سفارش رسول خدا صلی الله علیه واله به حضرت علی علیه السلام می باشد که به ایشان فرمود:

« یا علی ؛ سه کار دل را سخت می کند : 1) گوش دادن به آواز و موسیقی 2) شکار 3) به دربار سلاطین رفتن » 33

افرادی که مداومت بر گوش دادن به موسیقی و مطربی دارند قلبشان مریض می گردد و نتیجه این سختی و قساوت قلب ، این می شود که دیگر موعظه و پند در این قلوب اثر نمی کند . زیرا طبق آیات قرآنی از آثار گناهکاری قساوت قلب است .

خداوند متعال می فرماید :

« ثُمَّ قَسَت ْ قُلُوُبُکُم مِن بَعدِ ذلِکَ فَهِیَ کَالْحِجارَةِ اَوْ اَشَرُّ قَسْوُةً و ....  قلوب افراد گناهکار مانند سنگ است یا سخت تر از سنگ . زیرا برخی از سنگ ها از میانشان آب بیرون می آید یا از ترس خدا از بلندی ها فرو می افتد .» 34

ولی قلوب افراد گناهکار به قدری سخت است که دیگر چیزی از پندها و موعظه های الهی در آن اثر نمی نماید .

نظر اسلام در مورد موسیقی :

شرع مقدس اسلام غنا وخوانندگی را ذاتاً حرام می داند ، چه حرام دیگری با آن باشد یا نباشد و فقهای شیعه فرموده اند :" غنا و آواز خوانی اگر چه همراه با آلات موسیقی و یا حرام دیگری نباشد ، هم چنین گوش دادن به آن ، از گناهان کبیره است و مرتکب آن ،اگر چه اصرارنورزد فاسق شده و از عدالت بیرون می رود و حق انجام دادن کارهای مشروط به عدالت را ندارد ، مگر اینکه از عمل زشت خود توبه ی حقیقی کند ." 35

از آیات و روایات مشخص می شود که موسیقی ای که در شرع حرام است موسیقی لهوی است ( یعنی آهنگ های متناسب با مجالس گناه و فساد ) آیاتی مثل :  

« فَاجْتَنِبُوا الرَّجْسَ مِنَ الاوْثانِ و فَاجْتَنِبُوا قَوْل الزُّورِ  ؛از پلیدی ها و بت ها اجتناب کنید و از سخن باطل بپرهیزید .» 36

ابو بصیر می گوید از امام جعفر صادق علیه السلام درباره این آیه سوال کردم ، امام علیه السلام فرمود :

« منظور از قول زور ، غنا (آواز طرب انگیز) است .»  

همچنین امام جعفرصادق علیه السلام درباره این آیه شریفه فرموده :

« منظور از پلیدی ، شطرنج و مراد از سخن باطل غنا است .»37

خدای متعال می فرماید :

«والذینَ لا یَشْهَدوُنَ الزُّورَ واِذا امَرُّ و باللَّغوِ مَرّوُا کِراماً ؛ بندگان خاص خداوند کسانی هستند که هرگز شهادت به باطل نمی دهند و هنگامی که با لغو و بیهودگی برخورد کنند ، بزرگوارانه از کنار آن می گذرند .»38

در بعضی از روایات که از اهل بیت علیهم السلام رسیده است تعبیر شهادت زور به مجلس غنا تفسیر شده ، همان مجلسی که در آنها خوانندگی لهوی تؤام با نواختن آلات موسیقی یا بدون آن انجام می گیرد.39

 

خدای متعال خطاب به شیطان می فرماید :

« وَاسْتَفْزِزمَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِکَ ... ؛ هر کس را می توانی با صدای خودت تحریک کن.»40

 بعضی از مفسران این آیه را تنها به نغمه ها هوس انگیز موسیقی و خوانندگی تفسیر کرده اند. 41

می توان گفت ، ازاین آیه استفاده می شود که نخستین برنامه شیطان استفاده از موسیقی و نغمه های هوس انگیز است .

آیات 59 تا 61 سوره نجم نیز بیانگر نهی خداوند از غنا می باشد . 42

روایات بسیار فراوان از شارع مقدس دراین زمینه وارد شده است که بیانگر حرمت موسیقی مبتذل و مطرب می باشد .

رسول خدا صلی الله علیه واله می فرماید :

«اِنٌ اللهَ بَعَثَني هُديً وَ رٌحمَهً لِلعالَمينَ وَ  اَمَرَني اَن اَمحُوُ اَلمَزاميرَ وَ اَلمَعارِفَ وَ اَلاَوتارَ وَ اَلاوثانِ وَ اُمُورَ اَلجاهِليهِ . . .  ؛ خداوند مرا براي هدايت و رحمت جهانيان مبعوث نمود، و دستور داده به من تا آلات غنا و موسيقي و بت ها و آداب و رسوم جاهليت را از بين ببرم.» 43

 

بعد از رحلت پيامبر بزرگوار اسلام سيره ي خلفا نيز بر همين حكم استوار بود، به طوري كه در زمان ابوبكر غنا به عنوان يكي از « ملاهي» اكيدا ممنوع بود. 44

در اعصار بعدي نيز سيره ي ائمه عليهم السلام بر حرمت موسيقي لهوي استوار بود و همه ي ائمه بدون استثنا مومنان را از اين كار منع و نهي مي كردند.

 

امام باقر عليه السلام  فرمود:

« غنا گناهي است كه خداوند به گوش دهنده ي آن وعده ي آتش داده است.» 45

از همه ي اين مطالب استفاده مي شود كه اسلام موسيقي اي را كه لغوي و لهوي و مناسب مجالس گناه باشد، حرام كرده و اين حرمت از سوي اسلام، رهبران و امامان مي باشد.

علاوه بر همه ي اين مطالب دانشمندان غربي خود معترف اند كه موسيقي انسان را از واقعيت ها ي زندگي جدا مي كند و انسان را در سراشيبي حقيقي قرار مي دهد. آرتور شوپن هاور آلماني مي گويد: « عيبي كه موسيقي دارد اين است كه ما را به طور كامل از واقعيت بركنار مي كند.» و ويليام جيمز مي گويد:« ممكن است خدا از گناهان ما بگذرد ولي ضعف اعصاب دست از سرما بر نمي دارد.» 46

آري مكتب متعالي، معقول و انسان ساز اسلام كه رهبران آن به تمام سطوح شخصيت انسان ها آگاه ترند، با ممنوعيت موسيقي مبتذل در حقيقت بزرگترين حمايت را از درون آدميان به عهده گرفته است.

پي نوشت ها:

  1. حسن، عميد، فرهنگ فارسي عميد، چاپ اول، جلد 1، انتشارات اشجع، تهران، 1389، ص 1177
  2. علي اكبر، دهخدا، لغت نامه ي دهخدا، جلد 29، انتشارات دانشگاه تهران، تهران،1342-1341 ، ص 85
  3. احمد، اوليايي، نگاهي به موسيقي، چاپ اول، انتشارات ابتكار دانش، قم، 1385،ص 9
  4. مصطفي، حسيني دشتي، دايره المعارف جامع اسلامي، چاپ اول، جلد 3، انتشارات سپيده موي انديشه، تهران، 1393، ص 2202
  5. محمد، وحيدي، درآمد هاي حلال و حرام، چاپ دوم، انتشارات سنابل، قم، 1389، ص 110
  6. مصطفي، حسيني دشتي، همان كتاب، ص 2957
  7. حسن، عميد، فرهنگ فارسي عميد، چاپ دهم، انتشارات اميركبير، تهران، 1376، ص 663
  8. مصطفي، حسيني دشتي، همان كتاب، ص 2958
  9. مصطفي محمد، بختياري، نقش دين در بهداشت روان از منظر قرآن، چاپ اول، انتشارات زائر، قم، 1391، ص 85
  10. محمدرضا، سالاري فر و همكاران، بهداشت رواني با نگرش به منابع اسلامي، چاپ سوم، انتشارات پژوهشگاه، تهران، 1393، ص 14
  11. مصطفي محمد، بختياري، همان كتاب، ص 86
  12. محمدرضا، سالاري فر و همكاران، همان كتاب، ص 16
  13. اسد الله، محمدي نيا، بهشت جوانان، چاپ سي و پنجم، انتشارات سبط اكبر، قم، 1394، ص 362
  14. حسينعلي، حسيني، شش گناه (موسيقي و . . .)، چاپ اول، انتشارات سعيد، مشهد، 1376، ص 7
  15. علي، خامنه اي، نكته هاي ناب، چاپ دهم، جلد 2، انتشارات دفتر نشر معارف، قم، 1389، ص 103-101
  16. عزيزالله، حيدري، سلسله مباحث راهكارهاي دوري از گناه (موسيقي)، چاپ چهارم، انتشارات مسجد مقدس جمكران، قم، 1390، صص 8-7
  17. لقمان(31)، آيه ي 6
  18. اسدالله، محمدي نيا، همان كتاب، ص 337
  19. همان كتاب، ص 336
  20. علي، اسماعيل پور، موسيقي در تاريخ و قرآن، چاپ اول، انتشارات طراوت، بي جا، 1368، صص 226 225
  21. همان كتاب، ص 336
  22. احمد، شرفخاني خويي، انسان غنا موسيقي، چاپ اول، انتشارات مشهور، قم، 1380، ص 24

23. همان كتاب، ص 23

  1. اسدالله، محمدي نيا، همان كتاب، ص 335
  2. همان كتاب، ص 336
  3. اسدالله، محمدي نيا، همان كتاب، صص 356 355
  4. همان كتاب، صص 359 358
  5. شمس الدين، مجتهدي نجفي، گفتار شيعه در اصول و فروع، بي نا، جلد 1، تهران، 1342، ص 216
  6. همانجا
  7. حسين، عبداللهي خوروش، تاثير موسيقي بر اعصاب و روان، چاپ هشتم، انتشارات مطهر، اصفهان، 1353، ص 49
  8. همان كتاب، صص 52 51

32.  همان كتاب، ص 62

33. علي اكبر، فيض مشكيني، نصايح، ترجمه ي آيت الله احمد جنتي، چاپ هجدهم، انتشارات دفتر نشر الهادي، قم، 1378، ص 134

34.  بقره (2)، آيه ي 74

35.محمد اسماعيل، نوري، موسيقي و غنا از ديدگاه اسلام، چاپ اول، انتشارات بوستان كتاب، قم، 1385، ص 178

36.  سوره ي حج، آيه ي 30

37.  حسينعلي، حسيني، همان كتاب، ص 55

38. سوره ي فرقان، آيه ي 72

  1. تفسير نمونه، جلد 15، ص 165 (نرم افزار آموزش قرآن كريم تلاوت، متعلق به موسسه ي خادم القرآن الكريم)
  2. سوره ي اسرا، آيه ي 64
  3. تفسير نمونه، جلد 12، ص 184 (نرم افزار تلاوت،همان)

42. سوره ي نجم، آيات 61 59

43.                   اسدالله، محمدي نيا، همان كتاب، ص 337

44.                   غلام رضا، جوادي، تاريخ موسيقي ايران، جلد 1، انتشارات هنري، تهران، بی تا، ص 133

45.                   عزيزالله، حيدري، همان كتاب، ص 13

46.                   حسين، ميرزاخاني، مباني فقهي و رواني موسيقي، چاپ سوم، انتشارات دفتر تبليغات اسلامي، قم، 1370، ص 19

 


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :