شنبه - 2017 دسامبر 16 - 28 ربيع الاول 1439 - 25 آذر 1396
Delicious facebook Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 205170
تاریخ انتشار : 15 فروردین 1396 1:24
تعداد مشاهدات : 166

مدرسه علمیه حضرت ولی عصر(عج)

بهترین ها و بدترین ها در دوستی و همنشینی

بسیاری از مردم به سبب برخی از ارتباطات اجتماعی به سعادت می رسند و بسیاری نیز نگون بخت می شوند و در دنیا سر از زندان و گوشه خیابان و خرابه ها درمی آورند و دنیا و آخرتشان را تباه می سازند. این ارتباط اجتماعی به ویژه در قالب دوستی و همنشینی با افراد به سبب نقش سرنوشت ساز آن همواره از سوی خدا و معصومان(ع) مورد توجه و اهتمام بوده و مطالب بسیاری در این باره گفته و نوشته شده است. در این مطلب به گوشه ای از نقش مجالست با خوبان و بدان در زندگی دنیوی و اخروی اشاره شده است...


سنت ارتباط اجتماعی، نیاز طبیعی
انسان موجودی اجتماعی است. اجتماع به حالت گفته می شود که افراد نقشی را به عهده می گیرند و مسئولیتی دارند و در قالب حقوق و تکالیف به نیازهای یکدیگر پاسخ می دهند و آن را برآورده می سازند. این حالت در دنیا امری طبیعی و از سنت های الهی است؛ زیرا انسان بدون دیگری نمی تواند نیازهای خویش را برآورده سازد و به کمالی از کمالات دست یابد. بر همین اساس، سنت تفضیل و برتری میان افراد قرار داده شده و تسخیرگری به عنوان سنت الهی در جامعه و اجتماع مطرح شده است. (زخرف، آیه32)
روابط اجتماعی اقتضائاتی دارد که از جمله آنها عدالت در تعامل و اجرای قوانین، احسان نسبت به دیگران در قالب بخشیدن و خیررسانی، عفو و گذشت و حتی ایثار و گذشتن از حق خویش برای حفظ مصالح اهم و مهم تر است. برخی از نیازهای انسانی که عاطفی است در قالب تشکیل خانواده و از طریق همسران و فرزندان و برخی دیگر در قالب دوستی و رفاقت و مانند آنها برآورده و برطرف می شود.
دوستی به معنای یاری، رفاقت، عشق و محبت و نیز به معنای آشنایی توأم با مهر و محبت و عشق، از مهم ترین راه ها در حوزه روابط اجتماعی سالم است که بسیاری از نیازهای عاطفی و حتی مادی دو طرف بدون آنکه در چارچوب قوانین سخت گیرانه عدالتی باشد، در قالب احسان و مودت و اکرام برآورده می شود.


در قرآن به مسئله دوستی توجه ویژه ای مبذول شده است؛ زیرا پس از همسر، مهم ترین امری است که تأثیر بسزا در سرنوشت بشر و خوشبختی و بدبختی افراد دارد. از همین رو در آیات قرآن به ابعاد و مسائل دوستی با استفاده از واژگانی چون «ود»، «الف و الفت»، «خلیل»، «ولی»، «حب»، «قرین»، «صدیق»، «رفیق»، «صاحب» و مشتقات آنها پرداخته شده است.
از نظر قرآن، هر کسی با کسی دوستی می ورزد که متناسب با روحیات اوست و کمالات را در چنین روابطی می داند. چنانکه در ضرب المثل معروف آمده: کبوتر با کبوتر باز با باز/ کند هم جنس با هم جنس پرواز. این هم جنسی در روحیات و کمالاتی است هر یک آن را مطلوب دانسته و در ساختار ارتباط اجتماعی خواهان تأمین آن هستند؛ هر چند که در مصداق و یا روش دستیابی به کمالات به اشتباه بروند، ولی از نظر این دوستان، کمال همان چیزی است که در این روابط اجتماعی به دست می آورند. لذا در روایات آمده فرد را باید با نگاه به دوستان و هم نشینانش شناخت.

 

پیامبر خدا(ص) می فرماید:

المرء علی دین خلیله، فلینظر احدکم من یخالل؛ آدمی بر آئین دوست خود است؛ پس هر یک از شما مواظب باشد که با چه کسی دوستی می کند. ( الأمالی للطوسی، ص518، حدیث1135.) و نیز می فرماید: اختبروا الناس بأخدانهم؛ فانما یخادن الرجل من یعجبه؛ مردم را با دوستانشان بیازمائید؛ زیرا آدمی با کسی که از رفتارش خوشش بیاید، دوستی می کند. (تنبیه الخواطر، ج2، ص249).


بهترین ها و بدترین ها در دوستی
از نظر قرآن بهترین ها در دوستی جز پیامبران، صالحان، صدیقان، گواهان اعمال و کسانی که خداوند به آنان نعمت ایمان و ولایت بخشیده نیستند (نساء، آیه69)؛ چنانکه دوستان بد همان کسانی هستند که در زمره شیطان و دوستان او قرار دارند. این افراد شامل کافران (اعراف، آیه 27)، گمراهان (اعراف، آیه30)، جدال کنندگان به باطل (انعام، آیه21)، افراد ناباب (فرقان، آیات 27 و 28) و مانند آنها هستند و به عنوان بدترین همنشینان به شمار می روند.
اینکه بر دوستی و همنشینی با برخی از افراد تأکید و از برخی دیگر نهی شده است، به سبب همین نقش سرنوشت ساز آنان در خوشبختی و بدبختی افراد است.

امام علی(ع) در این باره هشدار می دهد و می فرماید:

جلیس الخیر نعمه، جلیس الشر نقمه؛ همنشین خوب، نعمت است و همنشین بد، مصیبت. (شرح غررالحکم: ج3، ص396، ح4720-4719.)
امام علی(ع) به مردم هشدار می دهد که مجالست با هر دارنده فکر و عمل و روحیه ای موجب می شود که انسان همان روحیه را بگیرد. اگر با خوبان نشستی خوب می شوی و اگر با بدان بد. از جمله ایشان می فرماید: جالس الحلماء تزدد حلما؛ با بردباران بنشین تا بردباری ات افزون شود. (شرح غررالحکم: ج3، ص357، ح4722)
آن حضرت در جای دیگر فرموده است: مجالسه أهل الهوی منساه للایمان، و محضره للشیطان؛ همنشینی با هوسرانان باعث از یاد رفتن ایمان و حاضر شدن شیطان است. (نهج البلاغه: خطبه 86)
پیامبر اعظم(ص) در روایتی به نقش و تأثیر همنشینی با هشت گروه اشاره می کند.

در صفحه 122 کتاب «منیه المرید» آمده که حضرت درباره مجالست می فرمایند:

هر کس با هشت طایفه از مردم بنشیند، خداوند متعال هشت چیز را در وجودش زیاد می کند:
1- همنشینی با توانگران: کسی که با توانگران و ثروتمندان بنشیند، خداوند متعال محبت دنیا و میل به آن را در او زیاد می کند.
وقتی انسان با ثروتمندان دوستی و نشست و برخاست دارد، آنان همواره در اندیشه جمع آوری و تکاثر و راه های کسب ثروت هستند. سخنان و رفتارشان پیرامون چگونگی افزایش ثروت و حفظ و نگهداری آن و شیوه های کسب آن است. افزون بر اینکه آنان حتی اگر تفاخر نفروشند و همانند قارون رفتار نکنند، آمد و شد نزد ایشان و خانه هایشان، آدم را با چیزهای تجملاتی و چشم پرکنی مواجه می کند که علاقه به دنیا و آسایش و تجملات آن را موجب می شود. اصولاً دیدن آدم های پولدار و ثروتمند در آن لباس ها و جامه ها و اتومبیل ها و خانه ها و خدم و حشم و مانند آن، انسان را وسوسه می کند تا دنبال آسایش و رفاهی باشد که آنان در آن به سر می برند. این گونه است که محبت دنیا در دل ها جا می گیرد و انسان را به تکاثر و ثروت اندوزی ترغیب می کند و از آخرت و خدا و انفاق و زکات و مانند آن دور می سازد. (تکاثر، آیات 1 و 3؛ قصص، آیات 75 تا 80).


امام علی(ع) می فرماید:

خلطه ابناء الدنیا تشین الدین، و تضعف الیقین؛ رفت و آمد با دنیا پرستان، به دین انسان لطمه می زند و یقین را سست می گرداند. (شرح غررالحکم: ج3، ص453، ح5072).


پیامبر خدا(ص) ثروتمندان پول پرست را مرده دل دانسته و می فرماید: ایاکم و مجالسه الموتی! قیل: یا رسول الله من الموتی؟ قال: کل غنی أطغاه غناه؛ از همنشینی با مردگان بپرهیزید! عرض شد: یا رسول الله! مردگان کیستند؟ فرمود: هر توانگری که توانگری اش او را سرمست کرده باشد. (تنبیه الخواطر: ج2، ص32)


2- همنشینی با فقیران: هر کس با فقرا بنشیند، شکر و رضایتش نسبت به تقسیمات خداوند متعال زیاد می شود.
فقیران مومن اهل صبر و شکر هستند چنانکه در آیه 80 سوره قصص و آیات دیگر بیان شده است؛ آنان به آنچه دارند قناعت می کنند. فقیر کسی است که به تنهایی نمی تواند بار مالی زندگی اش را تحمل کند و نیاز به کمک های مالی دارد؛ او همانند تاک انگور است که باید به داربستی تکیه کند و سرپا بماند. باید عصایی از کمک مالی به دست او داد تا ستون فقرات خودش را یاری رساند و سرپا بماند؛ این گونه افراد چون اهل تلاش هستند و توان درآمدی آنان به اندازه ای نیست که آنان را سرپا نگه دارد، با این همه همواره شاکر خداوند هستند و بر این باورند که خداوند معیشت همگان را تقسیم کرده است: نحن قسمنا بینهم معیشتهم فی الحیاه الدنیا و رفعنا بعضهم فوق بعض درجات لیتخذ بعضهم بعضا سخریا و رحمت ربک خیر مما یجمعون؛ ما وسائل معاش آنان را در زندگی دنیا میانشان تقسیم کرده ایم؛ و برخی از آنان را از نظر درجات بالاتر از بعضی دیگر قرار داده ایم تا بعضی از آنها بعضی دیگر را در خدمت گیرند و رحمت پروردگار تو از آنچه آنان می اندوزند بهتر است. (زخرف، آیه 32) از همین رو، به قسمت رضایت می دهند.
به هرحال، نشست و برخاست با فقیران مومن موجب می شود تا انسان شکر و رضایت به قسمت را از آنان یاد بگیرد و نسبت به مسائل دنیوی و مادی حرص نزند و زیاده خواهی نداشته باشد.


3- همنشینی با سلاطین: هر کس با سلاطین بنشیند خداوند متعال قساوت و تکبر را در او زیاد می کند.
سلاطین ولایت خود را از سلطه جباری و طاغوتی آورده اند، نه از ولایت الهی؛ آنان مظاهر الهی در اسما و سفاتش نیستند؛ از همین رو، انسان های سنگدل و متکبر هستند. خودبزرگ بینی آنان موجب می شود تا در رفتار همچون ابلیس و فرعون استکبار ورزند و دیگران را به استضعاف کشند. بنابراین، نباید با اولیای طاغوتی و طاغوتیان از جمله فرعون و قارون و هامان نشست و برخاست داشت. (قصص، آیات 4 و 38)؛ اما دوستی، نشست و برخاست با اولیای الهی و حاکمان ولایت الهی، نه تنها انسان را از دنیا دور می دارد، بلکه به آخرت نزدیک می کند؛ از همین رو، مودت و محبت و رفت و آمد با ایشان لازم و ضروری برای رسیدن به کمال دانسته شده است؛ زیرا آنان همان کسانی هستند که خداوند نعمت ولایت، اسلام، نور ایمان و قرآن به ایشان بخشیده است. (نساء، آیات59 و 69)


4- همنشینی با زنان: زنان به سبب طبیعت مادرانه سرشار از عواطف و احساسات هستند و همین موجب می شود که عقل آنان در شعاع خورشید عواطف و احساسات قرار گیرد، حتی اگر این عقل در مقام بدر شب چهارده چون ماه بدرخشد، ولی چون در شعاع نورانیت بسیار عواطف قرار دارد، جلوه گری کمتری دارد. از همین رو همنشینی مردان با ایشان موجب می شود تا گرفتار عواطف زنانه و احساسات مادرانه شوند و عقلانیت آنان نیز در شعاع شمس عواطف قرار گیرد. همچنین رفت و آمد و دوستی با آنان موجب می شود شهوت جنسی افزایش یابد و مرد سرگرم مسائل جنسی شده از دیگر امور باز ماند.


5- همنشینی با کودکان و نوجوانان: هر کس با کودکان و نوجوانان بنشیند خداوند جرئت بر گناهان و تأخیر توبه را در او زیاد می کند.
کودکان در عنفوان زندگی هستند و به سبب عدم تکامل عقلانیت از هر گونه احتیاط دور می شوند و بی گدار به آب می زنند و اهل خطر کردن هستند. دنیا و زندگی را لعب و لهو می دانند و به بازی کودکانه مشغول می شوند و یا از این شاخه به آن شاخه می پرند و از ثبات قدم بهره ای ندارند. (حدید، آیه20 و روایات تفسیری) از همین رو، کسی که در میانسالی و پیری با این افراد دوستی کند، روحیه و روحیات آنان را می پذیرد و جرأت به گناه پیدا کرده و خود را جوان دانسته و فرصت را برای توبه بسیار می داند و این گونه در دام شیطان می افتد و زمانی خود را با خدا می یابد که دیگر دیر شده است.


6- هم نشینی با صالحان: هر کس با افراد صالح بنشیند، میل و رغبتش به طاعت و بندگی زیاد شود.
خداوند در آیه 69 سوره نساء صالحان را که رفتار نیک و صالح ملکه بلکه مقوم وجودی آنان شده است به عنوان بهترین رفیق معرفی می کند و می فرماید:


والصالحین و حسن أولئک رفیقا. کسی که با این افراد نشست و برخاست داشته باشد، تلاش می کند که اهل صلاح و اصلاح باشد و همواره بندگی خدا و اطاعت او را در زندگی سرمشق خویش قرار دهد.


7- همنشینی با عالمان: کسی که با علماء بنشیند، علمش زیاد می شود.
اصولاً هر کسی با دارنده هر صفت بد و خوبی بنشیند، آن صفات خوب و بد به دیگری منتقل می شود؛ زیرا انسان، تأثیرگذار و تأثیرپذیر و تربیت پذیر و تغییرپذیر است. (رعد،آیات 11و 16) کسی که با صالحان نشست و برخاست داشته باشد، اهل صلاح و کسی که با عالم می نشیند از علم او برخوردار خواهد شد. از بازتاب های علم خشیت الهی است که در آیه 28 سوره فاطر می فرماید: انما یخشی الله من عباده العلماء؛ از بندگان خدا تنها دانایان و عالمان از او می ترسند. امام علی(ع) نیز می فرماید: جالس العلماء تسعد؛ با دانشمندان بنشین تا خوشبخت شوی. (شرح غررالحکم، ج3، ص256، ح4717) و نیز می فرماید: جالس العلماء یزدد علمک، و یحسن أدبک، و تزک نفسک؛ با دانشمندان بنشین تا بر دانشت افزوده گردد، ادبت نیکو شود و تزکیه نفس یابی. (شرح غررالحکم: ج3، ص373، ح4786).


8- همنشینی با پارسایان و زاهدان: و کسی که با زاهدان بنشیند، میل و رغبتش به آخرت زیاد می شود.
زهد به معنای بسنده کردن به کمترین از امور دنیوی در زندگی است. زهد به معنای نداشتن نیست، بلکه داشتن در عین دوری از تجملات است. پارسایان، ندار نیستند، بلکه ممکن است دارا و ثروتمند باشند، ولی دلبسته به دنیا نیستند. پس زهد همان عدم تعلق خاطر به متعلقات دنیوی است و کسی که زاهد است هیچ تعلقی به دنیا ندارد؛ در حالی که ممکن است ثروتمند هم باشد.

مرتضی فرج اللهی

معارفی از کیهان



نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :