شنبه - 2017 دسامبر 16 - 28 ربيع الاول 1439 - 25 آذر 1396
Delicious facebook Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 205149
تاریخ انتشار : 14 فروردین 1396 22:45
تعداد مشاهدات : 83

وسواس و راههاي درمان آن در اسلام - حوزه علمیه الزهرا سلام الله علیها

تحقیقات پایانی- وسواس و راههاي درمان آن در اسلام

در علم روانشناسي ، وسواس به عنوان افكار ، تكانه ها يا تصورات مزاحم و ناخواسته اي تعريف مي شود كه فرد كنترلي بر آنها ندارد و عملكرد اجتماعي ، شغلي ، خانوادگي و تحصيلي او را تحت تاثير قرار مي دهند و براي وي آشفتگي و اضطراب ايجاد مي كنند . فرد براي تسكين اضطراب و آشفتگي خود به طور موقت به خنثي سازي روي مي آورد و اين خنثي سازي ، شكل رفتارهاي وسواسي و اجباري به خود مي گيرد . در ديدگاه اسلام ، منظور از وسوسه يا وسواس به عنوان يك بيماري رواني همان وسواس فكري است كه توسط شيطان برانگيخته مي شود . زيرا كار شيطان آن است كه افراد را به سوي افكار ناخواسته ، مزاحم و مذموم بكشاند تا بدين وسيله ، رفتارهاي ناپسند و اعمال نادرستي از آنان صادر شود . همچنين در متون و منابع اسلامي به اضطراب زا بودن وسواس نيز اشاره شده و وسواس عملي به عنوان نتيجه و پيامدي از وسواس فكري مطرح شده است . بنابراين به طور كلي مي توان استنتاج نمود كه در هر دو رويكرد ، به تعريف مشابهي از وسواس برمي خوريم و در اين زمينه تفاوت محسوسي بين دو رويكرد موجود نيست . در ارتباط با محتواي وسواس ، اگرچه متون و منابع اسلامي بيش تر به وسواس هايي در ارتباط با انجام اعمال و فرايض مذهبي و ديني نظير شك در تعداد ركعات نماز ، وضو ، غسل ، نيت نماز ، تكبيره الاحرام ، قرائت ، وسواس در طهارت و نجاست ، اشاره شده است با اين حال به انواع ديگر وسواس همچون وسواس در مورد سلامتي و ترس از بيماري ، داشتن انديشه هاي بيهوده (وسواس اعتقادي ) وسواس در ارتباط با مرگ ، برزخ ، قبر ، دوزخ و معاد ، وسواس هاي افراطي مانند داشتن افكار و عقايد غير منطقي و ناعاقلانه نيز اشاره شده است . همچنين در اسلام علاوه بر بيان احكام ، مكلفين را به رجوع به عرف مردم ، جنبه ي عقلايي داشتن عمل و فكر (سيره عقلا) ، قواعدي مثل استصحاب و برائت و ... سوق داده است . به طور كلي در رويكردهاي گوناگون ، علايم و نوع افكار و حركات اجباري تقريباً مشابه هستند و بر علايم خاصي مثل تشريفات و آيين مندي هاي رفتاري ، نشخوارهاي ذهني و فكري و اجتناب تاكيد شده است . در ارتباط با سبب شناسي وسواس ، رويكردهاي شناختي رفتاري در علم روانشناسي بر چگونگي ادراك و ارزيابي پديده ها توسط فرد تاكيد دارند و اين اختلال را ناشي از پردازش شناختي نادرست و غير منطقي افراد مبتلا مي دانند . در متون و منابع اسلامي ، در زمينه ي سبب شناسي وسواس هم به نقش فرايندها ، شناختي و عقلاني مانند (عدم رشد عقلي) (ضعف در اراده وتسليم شدن در برابر افكار شيطاني) (عدم اعتماد به نفس)(توجه افراطي به غرق بودن در برابر غرايز و شهوات) و اميال كاذب و نيز به نقش عوامل فيزيولوژيك مثل سوء هاضمه و هم به نقش عوامل عاطفي و هيجاني مانند اضطراب اشاره شده است . يكي از نكات اساسي كه در هر دو رويكرد بر آن تاكيد بسيار شده است مسئله ي درمان است . در زمينه ي درمان وسواس فكري – عملي رويكرد شناخت رفتار درمانگري ، متاثر از نظريه سالكوسيكس تاكيد مي كند كه اگر چه مواجهه طولاني مدت با جلوگيري از پاسخ در درمان بعضي از انواع وسواس موفقيت آميز مي باشد اما براي ساير افراد مبتلا به بيماري مانند افرادي كه داراي افسردگي شديد و يا عقايد بيش بها داده شده هستند ، سودمند نمي باشد . بنابراين در اين رويكرد ، به شناسايي و اصلاح ارزيابي هاي منفي و افكار مداخله گر ، اصلاح نگرشهاي مربوط به احساس مسئوليت و جلوگيري از خنثي سازي كه در پي ارزيابي متاثر از احساس مسئوليت پديد مي آيد ، تاكيد مي شود . اما در مورد درمان محيطي – اخلاقي كه در علم روانشناسي به عنوان يكي از راههاي درمان به شمار آمده است و در اين نوع درمان سعي مي شود محيط اطراف فرد و شرايط زندگي او دچار تغيير و دگرگوني شود و در نتيجه ضرر و زياني فرد را تهديد نمي كند ، مورد قبول و تائيد اسلام نيز مي باشد مثل تغييرات آب و هوا و ايجاد اشتغال و سرگرمي كه در اسلام تحت عناوين مسافرت و جهانگردي و ورزش از آنها ياد شده است . در مورد درمان فيزيكي – شيميايي كه روانپزشكان خيلي روي آن تاكيد دارند و حتي در بعضي از كتابها و رساله ها فقط اين راه درمان وجود داشته و راههاي ديگر توصيه نمي شوند ، اين نوع درمان هم باعث درمان قطعي بيمار نمي شود و حتي در اين راهها در مواقعي خطراتي هم فرد وسواسي را تهديد مي كند اگر چه ممكن است مقداري از بيماري فرد بهبود يابد . درمانهايي مثل جراحي روي مغز بيمار ، وارد كردن شوك الكتريكي ، استفاده از داروهاي شيميايي مختلف و ... . اين درحالي است كه براساس متون و منابع اسلامي (آيات ، احاديث ، روايات) مي توان از روشها و فنون گوناگون شناختي ، معنوي ، ارتباطي ، عملي و دارويي براي درمان اين اختلال استفاده كرد . در واقع در رويكرد اسلامي بر تمام ابعاد و جنبه هاي اين بيماري تاكيد شده و درمانهاي گوناگوني از اين قبيل به چشم مي خورند . آگاه سازي افراد وسواسي از وضع نابهنجار خود و موقعيتي كه در ارتباط با خداوند دارد ، پرورش عزت نفس و تبيين منافات آن با وسواس و بندگي شيطان ، تغيير موقعيت در مورد اعمال وسواسي ، پناه بردن به خدا (توكل به خدا ) و توجه قلبي و زباني (ذكر خدا و اهل بيت (عليهم السلام) ) اكتفا به واجبات و ترك مستحبات و پرداختن به ضرورتها و پرهيز از اعمال غير ضروري ، توجه دادن به الگوها و اسوه ها در اعمال ديني ، تشريح رفتار معصومان (عليهم السلام) ، غرقه سازي در امور معنوي ، حساسيت زدايي و زدودن اشكال از ذهن فرد وسواسي ، تاكيد بر روزه و پرهيز از پرخوري و درمانهايي مانند مصرف بعضي از مواد غذايي به ويژه انار ، خرما ، سيب و روغن زيتون و انجام اعمالي كه موجب موقعيت رواني ويژه و شادابي و آرامش فرد مي گردد مانند خضاب و رنگ كردن مو ، بي اعتنايي به شك و ترديد ، و مراقبت مستمر از فرد مبتلا به وسواس و كنترل پيوسته افكار و اعمال وي . بنابراين ، فنون درماني برگرفته از متون اسلامي شامل متون درمان شناختي ، رفتاري و دارويي است . همچنين نتايج پژوهشها نشان دهنده ي تاثير و كارآمدي بيشتر اين فنون به صورت تركيبي است تا به كارگيري اين فنون به تنهايي ، زيرا به كارگيري فنون مزبور به صورت تركيبي اثر تعاملي و يا دست كم اثر تجمعي دارد و به بهبودي سريع تر ، بيشتر و پايدارتر اين ا ختلال منجر مي شود . بنابراين مي توان نتيجه گرفت كه شيوه هاي پيشگيرانه و درماني رويكرد اسلامي به وسواس كلي تر ، كامل تر و كارآمد تر مي باشند . اگرچه مي توان براي درمان يك فرد وسواسي از راهكارهاي موجود در علم روانشناسي كه به ظاهر خوب و عقلاني هستند و ضرري را به دنبال ندارند هم در كنار راهكارهاي اسلامي استفاده نمود .

بانک جامع تحقیقات پایانی (پایان نامه سطح دو (کارشناسی)) طلاب حوزه علمیه خواهران استان تهران

مدرسه علمیه الزهرا (سلام الله علیها) شهر ری

عنوان اثر

سال دفاع

نام و نام خانوادگی طلبه

نام و نام خانوادگی استاد راهنما

نام و نام خانوادگی استاد داور

واژگان کلیدی

 

وسواس و راههاي درمان آن در اسلام 

 

 

1389

فخري سادات سالم

 

خانم ايران اسدي

 

جناب آقای سلطان محمّدی

 

وسواس ، وسوسه ، درمان 

چکــیـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــده

همان طور كه شيطان دشمن قسم خورده انسان است بنابراين وسوسه هاي شيطاني هميشه گريبانگير انسان ها بوده است . وسواس نوعي بيماري رواني است كه عامل و منشأ آن وسوسه ها و القائات شيطان بوده كه بر قلب انسان وارد شده و انسان به سوي افكار ناخواسته كشيده شده است و در نتيجه دست به رفتار هاي نادرست و ناپسندي زده است . از آنجا كه وسواس مرضي است كه نه تنها باعث آسيب رساندن و اذيت خود فرد وسواسي شده بلكه باعث اذيت و آزار خانواده و اطرافيان او هم گرديده است و همچنين معضلي است كه گريبانگير افراد متدين نيز گرديده و همين امر باعث شده كه با نگاه دقيق تري اين مسئله بررسي شود . بنابراين بايد به آسيب ها و پيامدهاي منفي اين بيماري كه افراد وسواسي را مورد تهديد قرار داده است اشاره شود و علل و عواملي را كه باعث ايجاد وسواس در يك فرد شده اند مورد بررسي قرار گيرد و سپس راهكارهاي اساسي را كه براي علاج و مداواي اين بيماري وجود دارد ، تجويز و ارائه گردد .

در اين تحقيق سعي شده با روش توصيفي تحليلي به بررسي مسئله وسواس پرداخته شود و مزيت اين تحقيق هم در اينست كه مسئله وسواس هم از بعد عملي و هم از بعد اسلامي (ديني) مورد بررسي قرار گرفته و مزيتها و ويژگي هاي دين مبين اسلام در ارائه راهكارهاي درماني وسواس بيان گرديده است 

به دليل اينكه وسواس مسئله اي است كه از زمان خلقت حضرت آدم (عليه السلام) وجود داشته بنابراين در قرآن و متون و منابع اسلامي به آن پرداخته شده است و آيات متعدد در اين رابطه بيانگر اهميت اين مسئله مي باشد .

در مقايسه ي دو رويكرد علمي و اسلامي در رابطه با وسواس ، در رويكرد اسلامي به نكات ظريف و كاربردي تري در ارتباط با بيماري  وسواس بر مي خوريم همچنين راهبردهاي درماني اسلام بر تمام جنبه هاي درماني به ويژه فنون شناختي رفتاري ، معنوي ، ارتباطي و دارويي تأكيد دارند و اين نشان دهنده كامل بودن و برتري اين راهبردها نسبت به راهبردهاي علمي مي باشد .


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :