دوشنبه - 2018 اکتبر 22 - 12 صفر 1440 - 30 مهر 1397
Delicious facebook Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 188504
تاریخ انتشار : 18 اردیبهشت 1392 5:8
تعداد بازدید : 261

تحقیق پایانی مدرسه علمیه کوثر ورامین

نگاه فقهی به احکام دفاع مشروع

در دفاع از نفس فقهاء اسلامی با استناد به دلایل عقلی و نقلی از کتاب و سنت، دارای سه عقیده می‎باشند، گروهی از فقهاء اسلامی همانند کثیری از فقهاء امامیه و قول راجح در مذهب شافعی و قول ظاهر در مذهب حنفی و مالکی، قائل به وجوب مطلق در دفاع از نفس بوده و تسلیم شدن در برابر متجاوز را جایز نمی‎دانند. گروهی در مقابل قائل به جواز مطلق در دفاع از نفس بوده و آن را واجب نمی‎دانند و عده‎ای دیگر از فقهاء امامیه و عامه در وجوب دفاع از نفس بر حسب قدرت و عدم قدرت مدافع بر دفع، زمان تهاجم و حال مهاجم قائل به تفصیل در وجوب دفاع از نفس شده‎اند. و توضیح دادیم که فقها امامیه در وجوب دفاع از نفس اتفاق نظر داشته و با ذکر دلایلی که بر شمردیم، تسلیم شدن و ترک دفاع را جایز نمی‎دانند، و با توجه به دلایل ذکر شده در تائید این قول، قول به وجوب دفاع از نفس را بر اقوال دیگر مقدم دانستیم. بنابراین دفاع از نفس در مقابل تعدی نامشروع مهاجم، خواه انسان باشد یا حیوان، بزرگ باشد یا کوچک، دزد باشد یا محارب دشمن باشد و یا صبی و مجنون، با تحقق خطر نامشروعی که متوجه جان و اعضا شخص مدافع شده است، بر مدافع واجب است تا با رعایت مراتب و شرایط مربوط به مشروعیت دفاع، دست به اقدامات دفاعی زده و در صورتی که دفع مهاجم متوقف بر ضرب، جرح و یا قتل او باشد، ضمان و یا مسئولیتی متوجه مدافع نیست، چرا که حکم به ضمان او با امر به دفاع از نفس منافات دارد و اخبار مربوط به دفاع از نفس نیز خون و مال مهاجم را هدر دانسته و بر مدافع ضمان و مسئولیتی متوجه نمیداند. در دفاع از مال نیز مطرح کردیم که بر آنچه اطلاق شرعی مال بر آن شود، شامل نصوص وارده در جواز دفاع از مال می‎شود، هر چند ذکر مال در این‎گونه از اخبار موضوعیتی نداشته و به عنوان ذکر مصداق غالب می‎باشد، لذا در حقوقی مثل حق حضانت، حق تالیف، حق اولویت در حیازت مباحات و دیگر حقوقی که در بین جامعه‎ی عقلا دارای ارزش می‎باشد، نیز در صورتی که شرایط مربوط به مشروعیت دفاع تحقق یابد، می‎توان قائل به جواز دفاع شد. نکته‎ی دیگری که اشاره کردیم اینکه، دفاع از مال اختصاص به اموال منقول نداشته، بلکه در صورتیکه اموال غیرمنقول شخص مورد تعرض نامشروع واقع شود، و شخص برای احقاق حق خود، امکان دسترسی به قوای دولتی نداشته و یا وجود آن‎ها موثر واقع نشود، ما معتقدیم که در این مورد نیز می‎توان با استناد به اطلاقات ادله و حکم عقلا در جواز دفاع از مال، قائل به جواز دفاع شد. و دیگر اینکه فقهاء اسلامی، دفاع از مال را در بعضی موارد همانند صورت اضطرار مالک به مال، تحقق ضرر عظیم یا فقد مال، تعلق حق غیر بمال، حکم بر وجوب دفاع از مال کرده‎اند، که ما ضمن بررسی این اقوال، اشاره کردیم که در این موارد، حکم به وجوب دفاع از مال ناشی از عوارض ثانوی است که عارض بر مال می شود، همانند، وجوب حفظ نفس، وجوب دفع ضرر، و وجوب رد ودیعه، لذا اصل در دفاع از مال جواز دفاع از آنست الا اینکه عوارض ثانوی موجب تغییر حکم به وجوب و یا حرمت شود. نکته‎ی دیگر اینکه، مشروعیت دفاع ناشی از تحقق خطر و فعل نامشروعی است که جان، عرض و مال محترم و معصومی را تهدید می‎کند، لذا هم از جانب مدافع و هم از جانب مهاجم، مسئولیت و عدم مسئولیت فاعل آن دخلی در مشروعیت و عدم مشروعیت دفاع ندارد، لذا با تحقق خطر نامشروع نسبت به جان، عرض و مال معصوم، هر شخصی حق دارد و یا بعبارتی وظیفه دارد که از آن دفاع کند و مهاجم را از خود دور کند، خواه مهاجم انسان باشد یا حیوان، بزرگ باشد یا کوچک، عاقل باشد یا دیوانه و همچنین خواه مدافع، بزرگ باشد یا کوچک، زن باشد یا مرد، خود مدافع باشد یا مهاجم.» امیدوارم که این رساله با وجود همه نقصانهای موجود در آن مورد استفاده‏ی دانش پژوهان و محققان قرار گرفته و ضمن بررسی و تحقیق بیشتر در این زمینه، حق مطلب را اداء کنند.

عنوان اثر

سال دفاع

نام و نام خانوادگی طلبه

نام و نام خانوادگی استاد راهنما

نام و نام خانوادگی استاد داور

واژگان کلیدی


نگاه فقهی به احکام دفاع مشروع

1392
فائزه سیل سپور
صدیقه نصری
طوبی شاکری
دفاع ، مشروع، شرع، فقه،حکم

چکــیـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــده


از آنجا كه دفاع حكم ضروري عقل بوده و در تمامي جوامع ديني و غيرديني، بدان ملتزم بوده اند، لذا قدمتي به درازي خلقت آدمي داشته و در تمامي مكاتب حقوقي جهان نيز جايگاه خاص خود را داشته و به عنوان يك اصل، آن را پذيرفته اند.

جامعه بشري قبل از تدوين قوانين حقوقي و تشكيل دولت، حق دفاع را به صور متفاوت به كار مي بست، مبارزه جهت حفظ حيات در مقابل تهاجم ديگري، درگيري براي حفظ ناموس در مقابل حريف و همچنين حفظ اموال، حتي در جوامع اوليه بشري نيز به عنوان يكي از ابزارهاي بازدارنده و مطلوب مورد استفاده قرار مي گرفت و حق دفاع تا بدانجا گسترده است كه اختصاص به انسان نداشته و حتي در مورد حيوانات نيز در مقابل تهاجمي كه بر عليه جان و يا آنچه كه متعلق به خود مي دانند به دفاع پرداخته و حس مقاومت و شجاعت خود را بكار مي گيرند. و بعد از روي آوردن بشر به تمدن و وضع قوانين، يكي از حقوقي را كه براي افراد جامعه مشروع مي شمردند، حق دفاع از خود بود، و همانگونه كه بعضي قوانين تمدن هاي آغازين بشري بدست آمده است، بر فعل دفاعي مدافع، مجازاتي مترتب نمي دانسته اند، و با گذشت زمان و رشد تدريجي قوانين بشري، بحث پيرامون دفاع مشروع، شكل خاصي به خود گرفته است.

دفاع: حفظ كردن از دست برد دشمن (انسان، حيوان)

شرع: راه و روش، طريقه

دفاع مشروع به معناي دور كردن و حفظ كردن منافع شخصي و عمومي مي باشد. دفاع مشروع از ديدگاه منابع فقهي (كتاب، سنت، عقل، اجماع) بر مدافع واجب مي باشد و خون مهاجم هدر است.

دفاع مشروع از ديدگاه فقهاي عامه و اماميه دو قسم مي باشد: گروهي دفاع را مطلقاً واجب مي دانند، گروهي دفاع را به اعتبار حالت تهاجم و زمان مهاجم قائل به تفصيل شده اند.

دفاع مشروع در مقابل محارب، لص و ... واجب مي باشد و فرقي در احكام آنها نيست.

دفاع كردن از اموال خود و ديگران واجب است كه اموال همسر هم رديف اموال خود قرار دارد. و دفاع كردن از اموال ديگران و اموال عمومي كه به همه تعلق دارد واجب مي باشد.

هدف ما در اين رساله علاوه بر مطالعه و بررسي آراء و عقايد فقهاء اسلامي در زمينه دفاع مشروع، پاسخ به پرسش هايي است كه در هر يك از مصاديق و عناوين مربوط به احكام و شرائط مربوط به دفاع مشروع از جان، عِرض و مال خود يا ديگري، در اين خصوص مطرح مي شود.


 


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :